TP - Góp ý dự thảo Luật khoáng sản sửa đổi tại Bộ TN&MT, các địa phương có khoáng sản được phân quyền quản lý, khai thác mỏ và hưởng nhiều ưu đãi hơn.

Dây chuyền khai thác than cửa Ông, Quảng Ninh - Ảnh: Ngọc Thông

Đa số các ý kiến đóng góp của các đại biểu đến từ 34 tỉnh, thành đều thống nhất nên phân cấp cho địa phương quản lý các điểm mỏ nhỏ.

Ông Nông Văn Páo, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng cho rằng điều này là hợp lý vì Bộ TN&MT không thể trực tiếp đi kiểm tra thường xuyên các mỏ. Trong khi đó, phải có chủ mỏ trông coi mới chống được nạn khai thác tự do.

Vấn đề là sau khi phân cấp thì địa phương phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về khai thác, chế biến khoáng sản. 

Trong khi đó, giao cho DN tự tìm kiếm, thăm dò thì việc kiểm soát chất lượng thăm dò lại hết sức khó khăn. Nếu có tiêu chí rõ ràng thì mới có thể giao mỏ cho các Cty đủ năng lực.

Cũng theo các đại biểu, trong tiêu chí này, cần quy định thời gian thăm dò mỏ là bao lâu vì hiện nay có tình trạng đơn vị nào được thăm dò mỏ đồng nghĩa với việc sẽ được khai thác mỏ.

Có những đơn vị thăm dò mãi chưa xong nhưng vẫn giữ mỏ, trong khi những đơn vị khác đủ năng lực, có thể làm ngay thì không được làm.

Chấm dứt quy trình ngược

Ông Nông Văn Páo cho biết ông rất tâm đắc với câu “tỉnh nào có khoáng sản tỉnh đó nghèo đi” bởi câu đó đúng.

Việc khai thác tràn lan, không có kiểm soát; việc thiếu cơ chế ưu đãi với địa phương có khoáng sản và hiện tượng chảy máu khoáng sản khiến Cao Bằng dù dồi dào các mỏ nhưng vẫn nghèo.

Lý giải quy trình ngược nói trên, đại diện tỉnh Quảng Ninh cho rằng hiện tại thuế khoáng sản còn thấp và ít, trong khi đây là một nguồn ngân sách rất lớn cho địa phương.

Chẳng hạn, hiện nay với phí môi trường là 6.000 đồng/tấn than, tỉnh có thể dùng nguồn này để cải tạo môi trường, xây kè đập ở bãi thải, nạo vét sông suối, cải tạo hệ thống xả lũ, v.v… 

Bất cập còn ở chỗ, thuế khoáng sản hiện nay vẫn để cho DN tự khai, Nhà nước không kiểm soát được. Có những DN khai thác quặng thu vài trăm tỷ đồng một năm nhưng đóng thuế chỉ vài trăm triệu. Do đó, Luật nên có quy định cho từng loại khoáng sản có mức thuế là bao nhiêu.

Ngoài ra, cần có mức bồi thường cho dân có đất đang canh tác ở vùng có mỏ. Chẳng hạn, nếu lấy đất của họ để khai thác mỏ thì bồi thường giá đất gấp đôi, gấp ba đất thông thường, và quy định địa phương có mỏ được hưởng những quyền lợi gì.

Về vấn đề này, Bộ trưởng TN&MT Phạm Khôi Nguyên cho hay, Bộ rất muốn ủy quyền, phân cấp cho địa phương. Đây cũng là xu hướng chung của Trung ương, nhưng cần bàn bạc thêm vì có rất nhiều vấn đề phức tạp.

Bộ trưởng cũng thừa nhận thuế khoáng sản tại Việt Nam hiện nay thấp nhất và ít loại nhất thế giới. Do đó, tư tưởng của Luật Khoáng sản sửa đổi là tạo điều kiện để DN có lợi, có tiền đóng thuế và nộp lại cho địa phương.  

Mỹ Hằng